Czwórki Beethovena

W przypadku twórczości Beethovena, którego każda kolejna wielka kompozycja wnosiła jakieś innowacyjne rozwiązania dla danego gatunku, można po prostu rzucić kośćmi, by wybrać utwór wart wysłuchania. Przed nami w programie zatem „czwarty” i „czwarta” – IV koncert fortepianowy G-dur op. 58 oraz IV symfonia B-dur op. 60. Obie kompozycje powstały w podobnym czasie i miały swoją premierę podczas jednego wieczoru – w marcu 1807 roku na prywatnym koncercie w domu księcia Josepha Franza von Lobkowitza.

Innowację w Koncercie G-dur słychać już od pierwszego akordu – pojawia się ona bowiem nie w orkiestrze, ale w partii fortepianu. Do tej pory właściwie nie zdarzało się, by to instrument solowy rozpoczynał koncert. Solista ma zresztą w całej kompozycji pole do popisu, m.in. w błyskotliwych ozdobnikach, od których koncert zyskał przydomek „skowronkowego”, a także w wirtuozowskiej kadencji – jednej z dwóch do wyboru zaoferowanych pianistom przez Beethovena. Środkowa część Andante con moto to dla wirtuozów sprawdzian muzykalności i wrażliwości, gdyż ten liryczny fragment bywa przyrównywany do „śpiewu Orfeusza”. IV koncert Beethovena to także początek „symfonizacji” koncertu solowego, czyli jego rozbudowa oraz zwrócenie większej uwagi na rolę orkiestry.

Słuchając IV symfonii, trudno uwierzyć, że powstawała w tym samym czasie co słynna „Piąta”, w której to „los puka do drzwi”. Po poważnym niespiesznym wstępie Adagio następuje bowiem radosne Allegro vivace, a pogodny nastrój już nie opuści już tej symfonii do końca. W klasycznie umieszczonym w trzeciej części Menuecie zamiast dworskiego tańca można raczej usłyszeć skoczne rytmy muzyki ludowej. Zwłaszcza finał porywa wesołym charakterem i zawrotnym tempem, a samo zakończenie przynosi słuchaczom niespodziewany muzyczny żart.