Mahler 2

Podtytuł II symfonii c-moll Gustava Mahlera – „Zmartwychwstanie” (Auferstehung) – przywodzić może skojarzenia ze Świętami Wielkanocy, jednak to nie inspiracje religijne stały się powodem powstania dzieła. Temat symfonii zrodził się w myśli twórcy po wysłuchaniu hymnu „Die Auferstehung” Friedricha Gottloba Klopstocka podczas uroczystości żałobnych wielkiego dyrygenta i przyjaciela kompozytora Hansa von Bülowa. Fragmenty tego tekstu Mahler umieścił w finałowym ogniwie symfonii. Program, opracowywany kilkakrotnie przez kompozytora, nawiązuje do osobistych rozważań muzyka na temat życia po śmierci.

Pierwotnie Mahler planował napisanie jednoczęściowego poematu symfonicznego, „Totenfeier”, który powstał w 1888 roku, jeszcze przed śmiercią Bülowa, i stał się pierwszą częścią symfonii. Po monumentalnej pierwszej części drugie ogniwo szokuje prostotą – ujęte zostało w taneczną formę klasycyzującego menueta – niekiedy przywodząc skojarzenia z Beethovenem. W trzeciej części, Scherzo, kompozytor wykorzystał temat jednej z pieśni („Des Antonius von Padua Fischpredigt”) z cyklu „Des Knaben Wunderhorn”, nad którym pracował w tym samym czasie. W czwartej części sięgnął po wiersz „Urlicht” ze zbioru, nad którym pracował równolegle do II symfonii „Des Knaben Wunderhorn” i powierzył go altowi solo. Część ta, najkrótsza spośród wszystkich pięciu, wyróżnia się wyjątkową prostotą i spokojem niemal o pastoralnym charakterze, co podkreślają towarzyszące śpiewowi solowe melodie skrzypiec i klarnetu oraz akompaniament harfy. Ostatnia, najbardziej rozbudowana część, bazuje na wierszu Klopstocka, który tak zainspirował Mahlera, i ostatecznie konfrontuje słuchacza z postawionym w pierwszym ogniwie pytaniem „Czy jest życie po śmierci?”. Rozpoczyna się gwałtownym wybuchem, by dalej osiągać poziomy najcichszego piano, przekształcić się w marsz i wreszcie przekazać ostatecznie przesłanie w części chóralnej.